O ŁADYSZU - Międzynarodowy Festiwal im. Bernarda Ładysza

Bernard Ładysz – Urodził się 24 lipca 1922 roku w Wilnie. Uzdolnienia muzyczne rodziców i braci – wszak wszyscy włącznie z nim samym byli członkami chóru Harfa, prowadzonego w okresie międzywojennym przez profesora i dyrygenta Jana Żebrowskiego – były w jego rodzinie powszechne. Jak widać, natura już od dłuższego czasu czyniła starania, by w genach naszego wybitnego artysty zawrzeć, zapisać to, co najlepsze. O poziomie wykonawczym wspomnianego chóru niech świadczy I miejsce, zdobyte w 1935 roku na Zjeździe Polskich Chórów w Warszawie. Można zatem wysnuć wniosek, iż nie tylko natura, ale i otoczenie starało się pilnie, by ten nieprzeciętny talent muzyczny i wokalny nie został zaprzepaszczony. Zresztą muzykowanie, wspólne śpiewanie, było dla rodziny Ładyszów czymś tak naturalnym, jak powszednie prace domowe – mieszkańcy Zarzecza często gromadzili się w domu Ładyszów w tym właśnie celu. W wydanej w 2006 roku przez krakowskie Collegium Columbinum książce Rzeka Bernarda Ładysza, będącej zapisem rozmowy z panią redaktor Marią Sierotwińską-Rewicką, artysta wspomina: „Każde imieniny czy urodziny, wszystkie święta, zawsze kończyły się wspólnym śpiewem” (s. 34). O ile IV rozbiór Polski, dokonany w 1939 roku przez okupanta niemieckiego i sowieckiego, nie wpłynął zasadniczo na losy rodziny Ładyszów, a w latach 1940–1941 nawet umożliwił rozpoczęcie edukacji muzycznej Bernarda, to już wojna niemiecko-radziecka zmusiła go do przerwania nauki. Wstąpił do partyzantki i przyjął pseudonim „Janosik”. O jego dokonaniach partyzancko - wojennych wspomina artykuł zatytułowany Bernard Ładysz – wileński bas, a zamieszczony w 37 numerze łódzkiego dwumiesięcznika „Kultura i Biznes” w 2007 roku. Dużo więcej o tych wojennych losach i przeżyciach możemy wyczytać ze wspomnień, opowiedzianych przez artystę w cytowanej już rozmowie z Marią Sierotwińską-Rewicką. Opisane tam zdarzenia i dramatyczne wypadki pozwalają daleko głębiej zrozumieć, czym się w życiu kierował i dlaczego był tak bezkompromisowy w osiąganiu artystycznego celu. Życie, które nie szczędzi trudu, głodu i chłodu, uczy, jak dążyć do wartościowych celów i jak zachować wierność zasadom.

Omawiając sylwetkę wspaniałego śpiewaka, stawiając ją za wzór naszym studentom i absolwentom, uwypuklamy także tę jego cechę. Doskonałość warsztatowa to niezbędne narzędzie, bez którego brakuje legitymacji do uprawiania sztuki. Ale doskonałość warsztatowa bez idei, bez intencji, bez wierności swojemu rozumieniu sztuki, to pusta zabawa, to Salieri, którego dziś nikt już nie słucha i nie gra, tylko pamięta, że szkodził Mozartowi.  Zacytujmy zresztą samego artystę: „A ja jestem normalnym człowiekiem. Artystą może i jestem, ale przy okazji. Bo ja jestem piekarz i aptekarz, człowiek, który piłował drzewa, robił buty, uciekał sprzed górki na rozstrzelanie, sprzed karabinów plutonu egzekucyjnego i przeżył kawał życia. W domu roli nie przygotowuję, nie kombinuję, tylko po prostu na scenie żyję.” Efektem wojennej zawieruchy było uwięzienie i pobyt w obozie pracy w Kałudze, miejscowości położonej nad Oką w pobliżu Moskwy. Los chciał, by w tym obozie znalazł się także wybitny polski dyrygent Henryk Czyż. Kiedy usłyszał śpiewającego Ładysza, zaprosił go do współpracy w założonym przez siebie zespole pod nazwą Zespół Żołnierzy Repatriantów „Kaługa”. Za zgodą władz obozowych mogli dawać koncerty w wybudowanej specjalnie do tego celu dużej ziemiance. Wkrótce zespół stał się sławny i zaczął koncertować po okolicznych kołchozach i sowchozach. Były nawet plany, by zaraz po wojnie wystąpił w Warszawie. Na przeszkodzie stanęła akowska przeszłość wszystkich, bez wyjątku, członków zespołu – na coś takiego władza sowiecka nie mogła pozwolić. Wspominając po raz kolejny akowską przeszłość, warto wspomnieć i zapamiętać osobę, która nauczyła Bernarda Ładysza, czym jest patriotyzm – Jego Mamę. Sam wspomina ją tak: „Była człowiekiem absolutnie jednoznacznym, bez cienia fałszu. Dla niej to, co białe, to było białe, a co czarne – czarne. Tak samo jednoznacznie odbierała świat – i dobro, i zło. Nigdy nie pozwoliła się sprzeniewierzyć podstawowym wartościom, to były sprawy niepodważalne. Polska, Wiara, Kościół. Tak prosto ujęte zasady ułatwiały życie, nie pozwalały na krętactwa i różne wybiegi. Dookoła zawirowania historyczne, naciski na zmianę myślenia, propaganda ateizmu, więzienia, a ona zamknęła świat w swoim sercu – czystym, nieskalanym”.

 Wdarłszy się przebojem na polskie sceny operowe, Bernard Ładysz szybko wspiął się na sam szczyt hierarchii, stając się niekwestionowanym królem basowego repertuaru. Kilka lat po debiucie nastąpiło wydarzenie, od którego zaczęła się międzynarodowa kariera Bernarda Ładysza. W roku 1956 wyjechał do Włoch, do miasta Vercelli, na kolejną edycję słynnego konkursu śpiewaczego i zdobył tam pierwszą nagrodę Il Primo Premio Assoluto. Wcześniej miał już w swoim dorobku zarówno pierwszą nagrodę na ogólnopolskim konkursie śpiewaczym w 1947 roku, trzecią nagrodę na festiwalu w Budapeszcie w 1949 roku i drugą nagrodę na festiwalu w Berlinie w 1951 roku. Dopiero jednak bezprecedensowy sukces w ojczyźnie opery sprawił, że drzwi do światowej kariery stanęły przed nim otworem. Z wielu ofert, jakie teraz posypały się ze wszystkich stron, wybrał angaż do Teatro Massimo w Palermo, gdzie śpiewał w Cyruliku sewilskim Gioacchino Rossiniego oraz Nieszporach sycylijskich i Don Carlosie Giuseppe Verdiego.